Τι είναι το στρες;

Επικείμενες προθεσμίες, μια κρίση στη σχέση, μια νεκρή μπαταρία και το φυτίλι γίνεται όλο και κοντύτερο. Σκεφτόμαστε το άγχος σαν κάτι που έρχεται από τον έξω κόσμο προς εμάς και ότι η καλύτερη ανταπόκριση που μπορούμε να κάνουμε είναι να τρίξουμε τα δόντια και να συνεχίσουμε. Η λέξη στρες ωστόσο, ανταποκρίνεται για την ακρίβεια στην ανταπόκρισή μας (με το μυαλό, το σώμα και το πνεύμα) στο τι έχουμε απέναντί μας—και υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό!

Ίσως είσαι σε θέση να παραμείνεις ήρεμος/η όταν καταστράφηκε η εργασία του εξαμήνου σου. Όμως, όταν πας να την ξανατυπώσεις, ανακαλύπτεις ότι το εκτυπωτικό έμεινε από μελάνι. Από τη στιγμή που φεύγεις από το σπίτι για να αντικαταστήσεις το μελάνι, οι ώμοι σου είναι σ’ ένταση. Μπαίνεις στο αυτοκίνητο και προσπαθείς να το ξεκινήσεις. Η μηχανή δεν ξεκινά! Τώρα νιώθεις σοβαρά αγχωμένος/η. Τα δάχτυλά σου σφίγγουν το τιμόνι. Το στομάχι σου σφίγγεται σε κόμπο. Ίσως τσιρίξεις ή κλάψεις.

Αυτό το παράδειγμα αποκαλύπτει ότι το στρες είναι συσωρευτικό. Ίσως μπορείς να χειριστείς κάθε συγκεκριμένη αγχώδης κατάσταση χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, αλλά όταν αρχίσουν να συσσωρεύονται, τότε είναι που «η μηχανή σου υπερθερμαίνεται.» Απεικόνισε την ανταπόκριση του στρες ως το σχήμα του ουράνιου τόξου. Αρχίζεις τη μέρα από ένα αρχικό επίπεδο στρες (Τα αρχικά επίπεδα μηδενίζονται ίσως μόνο όταν κοιμόμαστε χωρίς να ονειρευόμαστε). Το πρωί, όταν η τοστιέρα σου κάψει τη φρυγανιά σου, το στρες σου αρχίσει να εγείρεται. Ιδανικά, τότε υφίστασαι μια περίοδο «ανάρρωσης» και το στρες σου επιστρέφει στα αρχικά επίπεδα.

Πολύ συχνά ωστόσο, δεν έχουμε το χρόνο να «αναρρώσουμε». Έτσι, κάθε επιπρόσθετη αγχώδης κατάσταση στοιβάζεται στην κορυφή της προηγούμενης σαν ένα χάρτινο πύργο, μέχρι το τελευταίο λανθασμένα τοποθετημένο χαρτί προκαλέσει το γκρέμισμα όλου του πύργου. Είναι τότε που το σώμα και το μυαλό μας, μας εξαναγκάζουν να αναρρώσουμε, δημιουργώντας μας κατάθλιψη ή στέλνοντας μας στο κρεβάτι με πονοκέφαλο.

Από τι είναι φτιαγμένο το στρες;

Το στρες για την ακρίβεια έχει τέσσερα συστατικά:

1. Ένα προηγηθέν γεγονός ή κατάσταση.

2. το σύνολο των υποθέσεων και των πεποιθήσεων που μεταφέρουμε, που καθορίζουν

3. τις αντιλήψεις μας για το γεγονός ή την κατάσταση και

4. τις ανταποκρίσεις μας- ψυχολογικές, συμπεριφορικές και συναισθηματικές

Οι διαφορετικοί τύποι στρες

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε το στρες Τύπου Ι και το στρες Τύπου ΙΙ. Ο Τύπος Ι αναφέρεται σε ξεχωριστά γεγονότα που έχουν μια εύκολα αναγνωρίσιμη λύση. Τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα παραδείγματα είναι Τύπου Ι, όπως π.χ. η καμένη φρυγανιά, το εκτυπωτικό χωρίς μελάνι. Όταν λύσεις το πρόβλημα, όπως την αντικατάσταση του μελανιού, το στρες σου έχει μια ευκαιρία να επιστρέψει στο αρχικό επίπεδο. Το στρες Τύπου ΙΙ είναι πιο αόριστα προσδιορισμένο, τείνει να επιμένει στην πάροδο του χρόνου και δεν επιλύεται εύκολα. Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν συνεχή διαμάχη με τους γονείς σου, συνεχές οικονομικό άγχος ή μια κακή ρομαντική σχέση. Ενώ οι καταστάσεις που προκαλούν το στρες Τύπου ΙΙ δεν είναι εύκολα επιλύσιμες, μπορούν να επηρεαστούν από τεχνικές του σώματος και του μυαλού, οι οποίες υπογραμμίζουν το γεγονός ότι το άγχος δεν είναι ένα εξωτερικό γεγονός αλλά η δική μας φυσιολογική και ψυχολογική ανταπόκριση στα γεγονότα.

Πώς μπορώ να μειώσω το επίπεδο στρες μου;

Αφού το στρες είναι σωματικό και νοητικό, μπορούμε να το μειώσουμε μέσω σωματικών και ψυχολογικών μέσων. Τυπικά, δεν είναι τα μικρά πράγματα που μας ρίχνουν κάτω – αλλά η συσσωρευτική επίδραση όλων των μικρών ή/και σοβαρών γεγονότων, όπως ένα ατύχημα ή η απώλεια μιας σχέσης. Ακολουθούν κάποιες αξιόπιστες στρατηγικές τόσο για τη μείωση του αρχικού σου στρες, όσο και για την «ανάρρωση» του στρες.

  • Σωματική άσκηση
  • Αισθητηριακή ανάπτυξη, όπως ζεστασιά, καλό φαγητό, ζεστό μπάνιο ή αφρόλουτρο, ζωγραφική με τα δάκτυλα
  • Χαλάρωση και εικονικές ασκήσεις
  • Διαλογισμός και γιόγκα
  • Ο ύπνος δίνει στο μυαλό και το σώμα σου μια ευκαιρία να αναρρώσει
  • Γέλιο – παρακολούθησε μια κωμωδία, γαργαλήσου με ένα/μια φίλο/η
  • Θέσε προτεραιότητες και μάθε να λες «όχι» για να μειώσεις την αίσθηση του να είσαι υπερφορτισμένος/η
  • Μουσική, χορός ή μια άλλη εκφραστική, δημιουργική δραστηριότητα
  • Εκπαίδευση Διεκδικητικότητας – όταν δεν μπορούμε να διεκδικήσουμε πράγματα για τον εαυτό μας, οι ανάγκες μας μένουν ανεκπλήρωτες, τα συναισθήματα πληγώνονται και το άγχος αυξάνεται
  • Αντάμειψε τον εαυτό σου για την επιτυχή εργασία σου ή που ξεπέρασε επιτυχώς κάποια εμπόδια
  • Έκφρασε τα συναισθήματά σου σε ένα/μια φίλο/η ή στον/ην αγαπημένο/η σου – τα συγκρατημένα συναισθήματα είναι μια πρόσκληση για την αύξηση του αρχικού σου στρες
  • Απόφυγε να χρησιμοποιήσεις φάρμακα για να μειώσεις το στρες σου, αφού μπορούν να οδηγήσουν σε άλλα προβλήματα και να περιορίσουν την ευκαιρία σου να αναπτύξεις και να μάθεις νέες δεξιότητες
  • Όλες αυτές οι στρατηγικές μπορούν να συνοψιστούν ως Δημιούργησε Περισσότερη Ισορροπία στη ζωή σου. Το αποτέλεσμα δε θα είναι μόνο η μείωση του στρες σου αλλά επίσης θα αυξηθεί η ποιότητα ζωής σου. Αν σου δινόταν ένα ολοκαίνουργιο αμάξι, δε θα το έτρεχες υπερβολικά, δε θα έχυνες σάλτσα ντομάτας ή μουστάρδα στην ταπετσαρία, δε θα το οδηγούσες 16 με 18 ώρες την ημέρα χωρίς να το ανεφοδιάζεις με βενζίνη και να του αλλάζεις το λάδι. Επομένως, γιατί μεταχειρίζεσαι το μυαλό και το σώμα σου με αυτόν τον τρόπο;

Τι να κάνω όταν νιώθω την ένταση του στρες;

Ιδανικά, προλαβαίνουμε το στρες μας πριν μας επιτεθεί αυτό. Εντούτοις, αν παρατηρήσεις τον εαυτό σου να μιλά απότομα στους/στις συγκάτοικούς σου, να μην είναι σε θέση να συγκεντρωθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, να νιώθεις εξαντλημένος, συναισθηματικά μουδιασμένος ή ίσως ασυνήθιστα ευάλωτος – είναι πιθανόν η ώρα να κάνεις ένα διάλειμμα και να ηρεμήσεις.

Είναι εύκολο να νιώσεις την ένταση όταν έχεις τις απαιτήσεις τεσσάρων ή περισσότερων τάξεων παράλληλα με μια δουλειά και άλλες υποχρεώσεις. Ακόμη και οι μαθητές που πέρασαν έυκολα από το λύκειο, μπορούν να μπουν στο πανεπιστήμιο χωρίς ποτέ να έχουν αναπτύξει καλές συνήθειες μελέτης ή δεξιότητες διαχείρισης του χρόνου. Το Γραφείο Συμβουλευτικής προσφέρει εργαστήρια, τάξεις και ατομική συμβουλευτική για να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν δεξιότητες που χρειάζονται για να επιτύχουν ακαδημαϊκά.

Επίσης, αν νιώθεις μεγάλη ένταση από τις υποχρεώσεις σου, ίσως θα έπρεπε να προσπαθήσεις να παρατήσεις κάτι. Ενώ βραχυπρόθεσμα αυτό το νιώθεις σαν απώλεια, ακόμη μεγαλύτερη απώλεια θα είναι αν αρρωστήσεις ή αποτύχεις στα μαθήματά σου.

Μερικοί από μας δυσκολευόμαστε περισσότερο να αποσυρθούμε από δραστηριότητες που μας κάνουν να νιώθουμε ωραία. Αυτό απευθύνεται κυρίως στους τελειομανείς, σ’ αυτούς που είναι περήφανοι για το πόσο γρήγορα μπορούν να σκαρφαλώνουν το βουνό Έβερεστ, να στήνουν σκηνές και να έχουν φιάλες οξυγόνου. Όταν νιώθουμε όμως μεγάλη ένταση, είναι ένα κάλεσμα να κάνουμε ένα βήμα πίσω από τη ρουτίνα μας. Λάβε υπόψη ένα ή περισσότερα από τ’ ακόλουθα:

  • Ένα μεγάλο περίπατο στη φύση
  • Τηλεφώνησε σε ένα/μια φίλο/η με τον/την οποίο/α δε μίλησες εδώ και πολύ καιρό
  • Στιγμές πνευματικότητας μέσω της εκκλησίας, του διαλογισμού ή μιας τελετουργίας
  • Πάρε μια μέρα «ψυχικής υγείας» μακριά από τη δουλειά και το πανεπιστήμιο
  • Ένα αφρόλουτρο ή μασάζ
  • Ανάγνωση ενός καλού βιβλίου ή παρακολούθηση μιας κινηματογραφικής ταινίας

Πώς δημιουργούμε το δικό μας στρες με τις δικές μας σκέψεις;

Πρόσφατα, παρατήρησα έναν άντρα στο ταχυδρομείο να παραπονιέται για ένα γράμμα που δεν παρέλαβε από λάθος. Ο ταχυδρομικός υπάλληλος με υπομονή του εξήγησε ότι το γράμμα που κρατούσε ήταν ένα διαφημιστικό και όχι κάτι σημαντικό. Όμως ο κύριος δεν άκουγε κανέναν. Συνέχισε να τον ενοχλεί, επιμένοντας να τον οδηγήσει στον ανώτερο προϊστάμενο, που πρέπει να ευθύνεται γι’ αυτήν την ανήκουστη πράξη προσωπικής παραβίασης.

Μπορεί το παράδειγμα να μη μας αντιπροσωπεύει όλους, αλλά όλοι τείνουμε να ζούμε σ’ ένα κόσμο φτιαγμένο από εμάς. Για παράδειγμα, αν περπατώντας σκέφτεσαι ότι είναι ωραίο και σημαντικό που ζεις, πολλοί γύρω σου θα έχουν θετική αντίδραση και θα είσαι ικανός/η να εκπληρώσεις διάφορους στόχους και πιθανόν να νιώθεις καλά και να είσαι σε θέση να «σηκώσεις» μικρές ποσότητες στρες.

Από την άλλη, αν ο εσωτερικός μονόλογός σου είναι όπως τον ακόλουθο: Είμαι ανίκανος/η… κανένας δε με συμπαθεί… θα τα θαλασσώσω… ο κόσμος είναι διαβολικός… οι άνθρωποι είναι κακοί και τιποτένιοι… τότε ένα αρνητικό σύννεφο πιθανόν να σε ακολουθήσει. Κάθε μικρό στρες επιβεβαιώνει τη θλιβερή αντίληψή σου για τον εαυτό σου και τον κόσμο.

Τα μοτίβα σκέψης που συμβάλλουν στο στρες συχνά παίρνουν τη μορφή:

1. Διπολική Σκέψη (“‘Ολα ή Τίποτα” ή “Άσπρο – Μαύρο”) – Σκέφτεστε απόλυτα, σαν να υπάρχει μόνο το άσπρο και το μαύρο. Εάν κάτι δεν είναι τέλειο, το θεωρείτε σαν πλήρη αποτυχία. Π.χ., όταν μια γυναίκα που έκανε δίαιτα έφαγε ένα κουταλάκι παγωτό, σκέφτηκε “Κατάστρεψα τη δίαιτά μου τελείως!”. Η σκέψη αυτή την τάραξε τόσο πολύ που έφαγε ολόκληρο το μπολ! Η επίσης, μια παρουσίασή σας μπορεί να μην πήγε καλά και σκέφτεστε “Ήταν όλα ένα χάσιμο χρόνου!”

2. Υπεργενίκευση – Ένα μεμονωμένο αρνητικό γεγονός, όπως η απόρριψη από τον ερωτικό σύντροφο ή μια δυσκολία στη δουλειά, ερμηνεύεται σαν μια ατέλειωτη αλυσίδα πολλών αρνητικών γεγονότων, χρησιμοποιώντας λέξεις όπως “πάντοτε” ή “ποτέ” ή “κανένας” όταν σκέφτεστε για αυτό. Ένας πωλητής με κατάθλιψη ενοχλήθηκε τρομερά όταν είδε μια κουτσουλιά πάνω στο παρμπρίζ του αυτοκινήτου του. Σκέφτηκε, “Τι άτυχος που είμαι! Τα πουλιά λερώνουν πάντα το δικό μου αυτοκίνητο!”. Κάποιος που δεν πήγε και τόσο καλά σε μια εξέταση σκέφτηκε “Εγώ πάντα αποτυγχάνω.”

3. Νοητικό Φίλτρο – Ξεχωρίζετε μια μοναδική αρνητική λεπτομέρεια και επικεντρώνεστε σε αυτήν αποκλειστικά, έτσι ώστε η άποψή σας για την πραγματικότητα να “χρωματίζεται” ανάλογα, όπως μια σταγόνα μελάνι θα αλλάξει το χρώμα μιας ολόκληρης κούπας καθαρού νερού. Παράδειγμα: Κάνετε μια παρουσίαση σε συναδέλφους σας στη δουλειά και δέχεστε πολλά θετικά σχόλια απ’ αυτούς για τη δουλειά σας. Ένας όμως από αυτούς λέει κάτι που είναι σχετικά επικριτικό, και εσείς απασχολείστε συνεχώς με την αντίδρασή του για μέρες, αγνοώντας όλα τα θετικά σχόλια που εισπράξατε.

4. Παραγνώριση Θετικών – Αγνοείτε τις θετικές εμπειρίες επιμένοντας ότι αυτές “δε μετράνε” και βρίσκετε πολλούς λόγους γιατί να μη μετράνε. Όταν κάνετε μια καλή δουλειά, μπορεί να σκέφτεστε ότι δεν ήταν και τόσο καλή ή ότι ο οποιοσδήποτε θα μπορούσε να την είχε κάνει. Η παραγνώριση (υποτίμηση) των θετικών στοιχείων, σας “κλέβει” τη χαρά της ζωής και σας κάνει να νιώθετε ότι είστε ανεπαρκής και ότι δεν έχετε τις ανταμοιβές που θα έπρεπε.

5. Αυθαίρετα Συμπεράσματα – Βγάζετε συμπεράσματα αρνητικά, χωρίς όμως να υπάρχουν ενδείξεις που να υποστηρίζουν αυτό το συμπέρασμα. Διακρίνονται δύο είδη τέτοιας σκέψης:

α) “Διάβασμα” της σκέψης των άλλων: Χωρίς να ελέγξετε αν είναι έτσι, συμπεραίνετε αυθαίρετα ότι κάποιος αντιδρά αρνητικά ή/και σκέφτεται αρνητικά σε/για εσάς. “Πρέπει να σκέφτηκε ότι είμαι βλάκας. “

β) Πρόβλεψη του μέλλοντος: Προβλέπετε ότι τα πράγματα θα πάρουν αρνητική τροπή για σας στο μέλλον. Π.χ., πριν από τις εξετάσεις μπορεί να λέτε, ” Όπως πάω, σίγουρα θα αποτύχω”. Ένας άνθρωπος με κατάθλιψη μπορεί να λέει, “Ποτέ δε θα γίνω καλά”.

6. Μεγαλοποίηση ή Ελαχιστοποίηση – Μεγεθύνετε τη σπουδαιότητα των προβλημάτων σας, ή ελαχιστοποιείτε τη σημασία των θετικών εμπειριών σας. Π.χ., δεν προλαβαίνετε το χρονικό όριο για την παράδοση μιας εργασίας σας και λέτε, “Αυτή είναι η καταστροφή μου”. Συνήθως, μπορεί και να μεγεθύνετε τη σπουδαιότητα των θετικών των άλλων ανθρώπων και να ελαχιστοποιείτε τα αρνητικά τους.

7. Συναισθηματική Συλλογιστική – Δέχεστε ότι τα αρνητικά συναισθήματα που νιώθετε αντανακλούν την πραγματικότητα – αφού νιώθετε έτσι, άρα έτσι θα είναι. Π.χ., “Νιώθω αποτυχημένος. Πράγματι πρέπει να είμαι πολύ αποτυχημένος” ή “Νιώθω φοβερά ανήσυχος που θα πετάξω. Οι πτήσεις με αεροπλάνο πρέπει να είναι πολύ επικίνδυνες” ή “Νιώθω πολύ θυμωμένος. Πρέπει πράγματι να μου φέρθηκε πολύ άσχημα” ή “Νιώθω πολύ κατώτερος. Τελικά, μάλλον είμαι δεύτερης κατηγορίας άνθρωπος”.

8. Πρέπει – Λέτε στον εαυτό σας ότι τα πράγματα θα έπρεπε να συμβούν όπως τα περιμένατε ή τα ελπίζατε. Ένας ταλαντούχος πιανίστας, αφού έπαιξε ένα πολύ δύσκολο κομμάτι σκέφτηκε, “Δεν θα έπρεπε να είχα κάνει τόσα πολλά λάθη”. Αυτό τον έκανε να απογοητευτεί τόσο πολύ που εγκατέλειψε την εξάσκησή του για πολλές ημέρες. Οι φράσεις “πρέπει”, “οφείλω”, “έτσι είναι το σωστό” κ.λπ. έχουν όλες το ίδιο αρνητικό αποτέλεσμα. Οι φράσεις αυτές όταν κατευθύνονται προς εσάς τον ίδιο οδηγούν σε αισθήματα ενοχής και απογοήτευσης. Όταν κατευθύνονται προς τους άλλους ή τον κόσμο γενικά, συνήθως οδηγούν σε αισθήματα θυμού, δυσαρέσκειας και απογοήτευσης: “Δε θα έπρεπε να ήταν τόσο πεισματάρης και εχθρικός”. Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να κινητοποιήσουν τους εαυτούς τους με φράσεις τύπου “πρέπει” – “δεν πρέπει”, σα να είναι κάποιοι παράνομοι που πρέπει πρώτα να τιμωρηθούν πριν κάνουν κάτι. “Δεν έπρεπε να φάω αυτό το γλυκό”. Αυτό συνήθως δε λειτουργεί διότι όλα αυτά τα “πρέπει” σας κάνουν να επαναστατείτε και σας προκαλούν την τάση να κάνετε ακριβώς το αντίθετο.

9. Λανθασμένος Χαρακτηρισμός – Αυτή αποτελεί μια ακραία μορφή της διπολικής σκέψης. Αντί να πείτε “Έκανα ένα λάθος”, χαρακτηρίζετε αρνητικά ολόκληρο τον εαυτό σας λέγοντας, “Είμαι αποτυχημένος”. Μπορεί επίσης να χαρακτηρίσετε τον εαυτό σας “ανόητο”, “ηλίθιο” ή “Είμαι μια σκέτη αποτυχία”. Ο χαρακτηρισμός είναι εντελώς παράλογος, διότι ο εαυτός σας δεν ταυτίζεται με τα πράγματα που κάνετε. Ανθρώπινες υπάρξεις υπάρχουν, αλλά “ανόητοι”, “αποτυχημένοι” ή “ηλίθιοι” δεν υπάρχουν. Αυτοί οι χαρακτηρισμοί είναι άχρηστες αφαιρέσεις που οδηγούν σε θυμό, άγχος, απογοήτευση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Μπορεί επίσης να χαρακτηρίζετε άλλους ανθρώπους. Όταν κάποιος κάνει κάτι με το οποίο δεν συμφωνείτε μπορεί να σκέφτεστε, “Αυτός είναι βλάκας”. Με αυτόν τον τρόπο νιώθετε ότι το πρόβλημα με τον άλλον είναι στο “χαρακτήρα” του αντί να θεωρείτε ότι είναι στον τρόπο που σκέφτεται ή συμπεριφέρεται. Τον βλέπετε σαν ολοκληρωτικά κακό. Αυτό σας κάνει να αισθάνεστε εχθρότητα και να πιστεύετε ότι είναι αδύνατο να βρείτε τρόπους επικοινωνίας και να βελτιώσετε την κατάσταση.

10. Προσωποποίηση ή Εκτόξευση Κατηγοριών – Η προσωποποίηση συμβαίνει όταν θεωρείτε τον εαυτό σας αποκλειστικά υπεύθυνο για την έκβαση ενός – αρνητικού συνήθως – γεγονότος, το οποίο όμως δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εσάς. Όταν μια μητέρα πήρε τον κακό έλεγχο του παιδιού της από το σχολείο είπε: “Αυτό αποδεικνύει πόσο κακή μητέρα είμαι” αντί να καθίσει να σκεφτεί τις αιτίες του προβλήματος και να βοηθήσει έτσι πραγματικά το παιδί της. Μια άλλη γυναίκα όταν τη χτύπησε ο σύζυγός της είπε: “Δε θα με χτύπαγε αν ήμουν καλύτερη στο κρεβάτι”. Η προσωποποίηση οδηγεί σε αισθήματα ενοχής, ντροπής, και ανεπάρκειας. Κάποιοι άνθρωποι κάνουν το ακριβώς αντίθετο. Κατηγορούν τους άλλους ή τις καταστάσεις για τα προβλήματά τους, και παραβλέπουν αιτίες που μπορεί να συνεισφέρουν σε αυτά. Π.χ., “Ο λόγος που ο γάμος μου δεν πάει καλά οφείλεται στο ότι ο σύζυγός μου είναι τόσο παράλογος”. Οι κατηγορίες αυτές ποτέ δεν αποδίδουν διότι συνήθως οι άλλοι θα απορρίψουν τις κατηγορίες και θα αμυνθούν με τον ίδιο τρόπο.

11. Καταστροφικότητα – Πιστεύετε ότι το τι έγινε ή το τι θα γίνει θα είναι τόσο άσχημο που δε θα μπορείτε να αντεπεξέλθετε. «Αν πάω εκεί θα γίνει αυτό, και αν γίνει αυτό, σίγουρα θα γίνει αυτό» και το ένα κακό γεγονός θα φέρει το άλλο κακό γεγονός. «Αν αργήσω στη δουλειά θα απολυθώ και αν απολυθώ θα με χωρίσει η γυναίκα μου και δε θα βλέπω τα παιδιά μου και…»

12. Άδικες Συγκρίσεις – Εξηγείτε γεγονότα βάση κάποιου φανταστικού μέτρου σύγκρισης — δίνετε σημασία αποκλειστικά σε άλλους που «είναι καλύτεροι» από σας και εσείς νοιώθετε μειονεκτικά. «Αυτός είναι πιο επιτυχημένος» «Τα παιδιά του γείτονα πέτυχαν πιο πολύ από τα δικά μου»

13. Μετανοιωμένη Προσέγγιση – Εστιάζετε την προσοχή σας στο τι θα μπορούσατε να κάνατε καλύτερα στο παρελθόν αντί στο τι μπορείτε να κάνετε καλύτερα στο παρών και στο μέλλον. «Θα μπορούσα να είχα καλύτερη δουλειά αν προσπαθούσα» «Δεν έπρεπε να το πω αυτό»

14. Τι και Αν – Εστιάζετε την προσοχή σας στο «Τι και αν» έγινε κάτι και δεν ικανοποιήστε με καμιά από τις απαντήσεις. «Ναι αλλά τι και αν δεν πάω καλά;» «Ναι αλλά τι και αν δε μου μιλήσει;» «Τι και αν αγχωθώ πολύ;»

15. Εστίαση στην κριτική – Βλέπετε τον εαυτό σας, τους άλλους και τα γεγονότα βάση κάποιας αφηρημένης και απόλυτης αξιολόγησης καλού-κακού, ανώτερου-κατώτερου, παρά απλά να περιγράψετε, να αποδεχτείτε, και να καταλάβετε μια συμπεριφορά. Αξιολογείτε συνέχεια τον εαυτό σας και άλλους βάση κάποιου αυθαίρετου και αφηρημένου επιπέδου και συνήθως είσαστε κατώτεροι και αποτυχημένοι. Συγκεντρώνεστε στην κριτική του εαυτού σας και των άλλων. «Δεν ήμουν καλός στο πανεπιστήμιο» «Αν κάνω μαθήματα κιθάρας δε θα είμαι καλός» «Δες πόσο επιτυχημένη είναι αυτή»

Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τις σκέψεις που προκαλούν το στρες;

Τα μοτίβα σκέψης είναι όπως τις κασέτες που παίζουν συνεχώς στο βάθος, αποθαρρύνοντας σε – ή όπως ένα λειτουργικό σύστημα του ηλεκτρονικού υπολογιστή, που έχει επηρεαστεί από ιό. Ένας τρόπος να αντιμετωπίσεις τις σκέψεις που σου προκαλούν στρες είναι με το να τις αντικαταστήσεις με πιο ευδιάθετες σκέψεις. Για παράδειγμα, αν φοβάσαι ένα επερχόμενο γεγονός, παρά να σκέφτεσαι για όλα όσα θα μπορούσαν να πάνε λάθος, κατεύθυνε το μυαλό σου σε σκέψεις σχετικά με το τι θα μπορούσε να πάει καλά.

Ακόμη ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι – παρά να στέκεσαι σε όλα τα ποιοτικά και υλικά αγαθά που στερείσαι, πάρε χρόνο για να εκτιμήσεις συνειδητά όλα αυτά που έχεις. Μπορείς ακόμη να το κάνεις αυτό τρόπο ζωής. Όταν αποκτήσεις αυτή την ικανότητα να στρέφεις την προσοχή σου στα θετικά, μπορείς να το εφαρμόσεις και σε άλλες καταστάσεις, όπως στον τρόπο που βλέπεις τους φίλους σου, τα μαθήματά σου, την οικογένειά σου. Το θέμα δεν είναι να γίνεις ανέμελος/η σχετικά με τη ζωή, αλλά να αναλάβεις τη δική σου προοπτική. Επίσης, είναι σημαντικό ν’ αναγνωρίσεις ότι μερικές φορές, χρειάζεται ν’ αλλάξουμε την εξωτερική κατάσταση ώστε να βρούμε εκπλήρωση και ευτυχία.

Ένας μεγάλος πνευματικός δάσκαλος είπε κάποτε: «Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν αυτά που δεν έχουν και έχουν αυτά που δε θέλουν. Γιατί απλά δεν το αντιστρέφουμε αυτό;» Η μέθοδος που προτείνουμε εδώ είναι

1. Πρώτα γίνε ενήμερος/η για το μοτίβο σκέψεών σου, που διαμορφώνουν τη διάθεση και την εμπειρία σου,

2. προκάλεσε αυτές τις σκέψεις, μετατρέποντας τον εσωτερικό μονόλογο σ’ ένα εσωτερικό διάλογο,

3. υιοθέτησε ευδιάθετες σκέψεις για να επανεστιάσεις την επίγνωσή σου και να μετασχηματίσεις τη διάθεσή σου.

Για να ενισχύσεις τον εσωτερικό διάλογο, ίσως το βρεις βοηθητικό να σκέφτεσαι ανθρώπους που σε εμπνέουν και να φανταστείς ότι μιλάνε και σκέφτονται για την αγχωτική κατάσταση, στην οποία βρίσκεσαι.

Για παράδειγμα, τι θα έλεγε αυτό το άτομο για το ξεφούσκωτο λάστιχο, την καμένη πίτσα ή την ατελείωτη εξέταση του εξαμήνου. Καλώντας την εικόνα του ατόμου, μπορείς να μάθεις να αξιοποιείς τη δική σου εσωτερική σοφία.

Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τις βαθύτερες πηγές του στρες μου;

Το χρόνιο στρες ίσως αντανακλά βαθύτερα θέματα όπως χαμηλή αυτό-εκτίμηση, αισθήματα κατωτερότητας και ανεπάρκειας ή κοινωνικής φοβίας. Ενώ αυτά μπορούν να διευθετηθούν με τις μεθόδους που περιγράφηκαν πιο πάνω, μερικές φορές μια «φαρμακευτική» σχέση με ένα θεραπευτή, μέντορα ή έμπιστο φίλο είναι αυτό που φέρνει τη θεμελιωτική αλλαγή στην άποψη του ατόμου για τον εαυτό του και τον κόσμο.

Να θυμάσαι, ενώ δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλα τα γεγονότα γύρω μας, μπορούμε να ελέγξουμε την ανταπόκρισή μας σ’ αυτά, προσέχοντας τις αντιδράσεις μας, καλλιεργώντας μια αίσθηση εσωτερικής ισορροπίας και κατευθύνοντας τις σκέψεις μας σ’ αυτές που θα μας αναζωογονήσουν και θα μας εμπνεύσουν.